توضیحی بر انتشار مجدد سند در نقد مواضع و ترمینولوژی «کمونیست امروز»
نوشتار « در نقد مواضع و ترمینولوژی کمونیست امروز» در ابتدا در یکی از بولتن های مباحثات «تکا» بعنوان ابزار گفتمان سیاسی با برخی از محافل مرتبط با ما انتشار یافت.1 این مبحث سپس در سال ۱۳۸۴ در سایت تشکیلات کارگران انترناسیونالیست انتشار یافت. همانطور که از مضمون این نوشتار آشکار است، موضوع آن نقد مبانی نظری سیمای سوسیالیسم است. جریانی که فعالیت خود را با انتشار سری جزوات «کمونیست امروز» که خود را نماینده جناح بالنده «کمونیسم کارگری» تلقی مینمود آغاز کرد. نظر به اینکه در آن زمان مشخص، نقد بنیادهای نظری و مشی سیاسی چپ ایران و در پیشاپیش آن، حزب کمونیست کارگری، در دستور کار ما قرار داشت، اعلام حضور «سیمای سوسیالیسم» همچون گرایشی «کمونیسم کارگری» و پرسش یکی از محافل مرتبط باما در این زمینه، انگیزه پرداختن به این جریان در بولتن بحث گردید. موضوع نقد این نوشتار به مانند دیگر اسناد ادبیات «تکا» از حیطه «مباحث عقیدتی یا گروهی» فراتر رفته و جلوه هایی از سیاست و فرهنگ حاکم بر ادبیات چپ ایران را در بر میگیرد. انتشار مجدد این سند نیز از همین رو حائز اهمیت است.
گفتنی است که این مبحث نیز به مانند دیگر مباحث جدلی ما با چپ ایران در دوران تسلط کامل مائوئیسم، استالینیسم و تروتسکیسم بر آن صورت گرفت و از همین رو خصوصیات شرایط و زمان خود را نیز متجلی میکند. شرایطی که در آن هر بحران و انشعاب این یا آن حزب و سازمان، بعد از پایان دورانی مملو از شکست، دگربار با ادعاهایی سرشار از خوشیفتگی و توهمات ایدئولوژیک، بطور ملال آوری تکرار میگشت. در این معنا این نوشتار نیز خصلتی مجادله آمیز دارد. خصلتی که مفهومی جز رساتر شدن بانگ اعتراض و انتقاد گرایشات درون جنبش کارگری به عملکرد و کارنامه سیاسی این یا آن گرایش از چپ بورژوا ندارد. اما قضاوت در باره ماهیت و محتوای این نوشتار، همانند دیگر اسناد بجای مانده از ادبیات تشکیلات کارگران انترناسیونالیست، بعهده تاریخ و آیندگان خواهد بود. آنگاه که جنبش کارگری ایران از این دوران برزخ سیاه و سهمگین گذر کرد، فقط آنگاه است که آیندگان با نگاهی بس ژرفتر و افقی بس وسیع تر به گذشته و از جمله راهی که اولین محافل مستقل کارگری و سپس تشکیلات کارگران انترناسیونالیست پیشه کردند،خواهند افکند. با این وجود، اکنون با گذشت نزدیک به دو دهه از تاریخ انتشار این نوشتار، شایسته است تا با پرهیز از آن خطر یاد شده، یعنی گرفتار شدن در چنگ نابینایی ایدئولوژیک، نظری به گذشته بیافکنیم.
با نقطه عزیمت از آنچه گفته شد، باید اذعان داشت که «سیمای سوسیالیسم» در قیاس با مکانی که جزوات «کمونیست امروز» ایستاده بود، قادر به به یک راهپیمایی طولانی شده و با عبور از کژراههها و ناهمواری های آن، خود را از چنیره چپ استالینی و مائوئیستی رها کرده است. گو آنکه این راهپیمایی طولانی و این برش از مائوئیسم و استالینیسم، هنوز به معنای رهایی از دالان های هزار توی ایدئولوژی و آشفتگی نظری ناشی از آن نباشد. اما به لحاظ مواضع سیاسی جا به جایی قابل توجهی در نزد این جریان رخ داده است. نگاهی به مواضع این جریان در قبال تحولات مهم جامعه ایران، نشان از ایستادگی آن در کنار استثمار شدگان و حرکت خلاف جریان دارد. امری که گرایشات سیاسی انقلابی بهایی سنگینی برای آن می پردازند. سیمای سوسیالیسم قادر گشته تا گام به گام از سنن چپ (استالینیستی، مائوئیستی) فاصله گیرد و سرانجام با برش از این سنت در جایگاه یک گرایش سیاسی مدافع منافع طبقه کارگر ( برغم سردرگمی نظری کنونی اش) بایستند.
سردرگمی نظری یک چیز است و دفاع از مواضع بورژوایی و ضد انقلابی چیز دیگر. به بیان صریح تر تئوری و تکامل یا عقب گرد تئوریک میتواند بمثابه یک تحول ذهنی مرتبط با شرایط سیاسی معین و یا یک فرایند نظری رخ دهد، اما تئوری و سیاست هنوز واقعیت یکسانی نیستند. بلکه سخن بر سر دو فرایند جداگانه (فکری و سیاسی استراتژیک) است که با حلقه های زمانی، سیاسی و اجتماعی و مکانیسم های خاص خود، در مقاطع مشخصی در نقطه معینی تلاقی میکنند. به بیان ساده تر و سیاسی تر، اینکه جنگ طبقات و جنگ ایده ها و نظرات البته که اجزاء یکدیگر و در پیوند با یکدیگر رخ میدهند، اما تحول هر یک، از منطق و قانونمندی درونی خاص خود پیروی میکند.
به رغم تداوم این راهپیمایی خود خواسته و سردرگمی «سیمای سوسیالیسم» درحوزه اندیشه و نظر، این جریان تغییرات قابل ملاحظه ای از لحاظ مواضع سیاسی و جهت گیریها کرده است. برای جریانی که بیش از چهار دهه در راه گشوده راه برای چنین تغییراتی تلاش کرده، چنین رخدادی و شکل گیری هر گرایش جدید در جبهه و مواضع طبقه کارگر، قابل اهمیت و شایسته ارج است. از همین رو نیز خود را موظف مییابیم تا در آستانه انتشار مجدد این سند، این نکته را با صراحت بیان کنیم. این تحول سیاسی و تدریجی «سییمای سوسیالیسم» بی ارتباط با سیر گروهبندی در حال وقوع و محافل سیاسی نوظهور نیست. محافلی که خصلت مشترک آنان، بازنگری انتقادی گذشت خود و چپ ایران و مطالعه گرایشات متعدد کمونیسم چپ میباشند. توجه این محافل به گرایشات و سننی که در بیش از دو دهه پیش توسط پیک انترناسیونالیستی و سپس تشکیلات کارگران انترناسیونالیست و در پیوند با نقد مبانی نظری چپ ایران معرفی شد، یک پیشروی مهم برای جنبش سیاسی کارگری است. این محافل نوظهور، به شکرانه تجارب سنگین سیاسی خود، به ندرت در تلاش برای دستیابی به قطب نمای سیاسی در مبارزه طبقاتی، این بار با احتیاط و متانت عمل کرده و به هیاهوی سطحی یافتم یافتم و برافراشتن بیرق مذهب جدید در نمیغلطند.لغزشی که اغلب از مجرای تکرار سنن ناشایست چپ بورژوا و دست زدن قاچاق مفاهیم تئوریک برای راه اندازی شتابزده دکان ایدئولوژی و ارزش افزایی سیاسی صورت میگیرد.
در رابطه به تجدید چاپ این سند، اشاره به نکاتی چند ضروری است. این سند هم در فرمت چاپی و هم در مضمون خود، عین نوشتهای است که ابتدا در بولتن درونی و سپس با اصلاحاتی در سایت «تکا» منتشر گردید. اکنون نیز، به شکرانه فرصتی که به فعالین این حرکت جهت پرداختن به فعالیت های نظری و سروسامان دادن به فعالیتهای انتشاراتی دست داده، بار دیگر، بدون هیچ دخل و تصرفی در دسترس خوانندگان قرار میگیرد.
محمد کشاورز – فوریه ۲۰۲۲
- یکی از عناصر یا محافل مرتبط با این مباحثات پس از مدتی تحت عنوان «محفل پیکارگر کمونیست» بود که طی اطلاعیه اعلام پیوستن به تشکیلات کارگران انترناسیونالیست کرد. البته که این همگرایی بدلایلی که در مجال این مختصر نیست، صورت نگرفت و سرانجام نیز ارتباط با وی در مدت کوتاهی قطع گردید. اگر چه ما در بعد از سال ۲۰۰۶ اطلاعی از فرد یا شده نداریم، اما به واسطه نقشی ما در تدوین اطلاعیه ها و متون این فرد ایفا کردیم، خود را ملزم مییابیم تا اسناد مربوط به این واقعه را در همین بحث جای دهیم. ↩︎
در باره «محفل پیکارگر کمونیست»
توضیح
مقاله در نقد مواضع و ترمینولوژی « کمونیست امروز» در ابتدا در یکی از بولتن های مباحثات درونی تشکیلات کارگران انترناسیونالیست انتشار یافت. مجید فرجام و «محفل پیکارگر کمونیست» که خود را یکی از فعالین سابق سیمای سوسیالیسم معرفی میکرد، نیز در این دوره ( ۲۰۰۵) با تشکیلات کارگران انترناسیونالیست تماس گرفت. وی بعد از دوره ای مباحثات با «تکا» در سال ۲۰۰۵ از طریق انتشار جمعبندی انتقادی از گذشته خود و جریانی که خود به گفته او وی از آن سابقه بود همگرایی خود با تشکیلات کارگران انترناسیونالیست را اعلام کرد. اما بعد از انتشار اطلاعیه مطبوعاتی سایت پیکارگر کمونیست، سیمای سوسیالیسم طی اطلاعیهای مفاد و اطلاعاتی که مباحث تدوین شده در نقد این جریان بر آن استوار بود را بکلی تکذیب کرد. سیمای سوسیالیسم در اطلاعیه کوتاه و چند بندی خود کلیه نکات مورد ادعای مجید فرجام و «محفل پیکارگر کمونیست» در باره گذشته خویش را بطور کامل تکذیب کرده و اعلام نمود که مطالب مربوط به سابقه گروه نبرد و سپس سیمای سوسیالیسم که مجید فرجام ادعای تعلق بدان میکند، محصول جمع آوری اطلاعات از نشریات و منابع متعلق به این جریان بوده و ادعای داشتن پیشینه در گروه نبرد و اولیه سیمای سوسیالیسم کذب محض است.
بنا به توضیحات مجید فرجام به یکی از رفقای ما در دوره کوتاه ارتباط وی با «تکا» ( ۲۰۰۶ – ۲۰۰۵)، واکنش سیمای سوسیالیسم بدور از واقعیات بوده و محصول اقدام خصمانه و تنبیهی این جریان جهت ایجاد ابهام و بدبینی پیرامون جهت گیری سیاسی وی بوده است. تشکیلات کارگران انترناسیونالیست، با نقطه عزیمت از شناخت خود از فرهنگ سیاسی حاکم بر چپ استالینیستی و مائوئیستی ایران، و پذیرش صحت اسناد و گزارشات مجید فرجام در باره پیشینه خود، در موضع دفاع از مجید فرجام و محفل مورد ادعای وی قرار گرفت. از همین رو نیز یکی از رفقای ما با گوش فرا دادن به توضیحات مجید فرجام، نقش فعالی در تدوین متون وی در نقد و یا پاسخ به سیمای سوسیالیسم ایفا کرد. به همین سبب و بدلیل نقش ما در این رخداد و به ويژه نقش یکی از رفقای ما در تدوین متون منتشر شده تحت عنوان «محفل پیکارگر کمونیست،» در پاسخ به سیمای سوسیالیسم، اکنون خود را موظف مییابیم تا با تاکید بر نقش «تکا» در این مسیر و پذیرش مسئولیت آن اقدامات، اسناد مربوط به این واقعه به عنوان اسنادی مربوط به جوانب سیاسی این مباحث با سیمای سوسیالیسم را دسترس عموم قرار دهیم. نظر به اینکه تشکیلات کارگران انترناسیونالیست در تدارک بازنشر مباحث و اسناد پیش همراه با بیان جوانب سیاسی و برخی رخدادها در حاشیه مباحث یاد شده میباشد، این اسناد نیز جایگاه معینی در یکی از فصول مباحث آتی ما حول سیر گروهبندی در چپ ایران خواهد داشت.
۱- اطلاعیه مطبوعاتی «سایت پیکارگر کمونیست»
۲- مقاله « پیرامون پایان فعالیت محفل پیکارگر کمونیست»
مقالهای که تحت عنوان «پیرامون پایان فعالیت محفل پیکارگر کمونیست» و بر اساس یادداشتها، اسناد و اطلاعاتی که مجید فرجام در باره گذشته خود و تکامل نظری خود در اختیار تشکیلات کارگران انترناسیونالیست قرار داده بود، توسط یکی از رفقای ما تنظیم گردید و سپس نیز در سایت محفل پیکارگر کمونیست انتشار یافت.
۳- اطلاعیه سیمای سوسیالیسم
اطلاعیه سیمای سوسیالیسم در باره مقالهای بالا که با هدف دفاع از مواضع انقلابی، و البته بر مبنای مضامین و اطلاعاتی و اسنادی که مجید فرجام در اختیار «تکا» قرار داد، تدوین و تنظیم گردیده بود.
